سال پيش از آنكه روم شرقى ناميده شود به نام بوزانتيون يا بيزانس « 1 » [ 29 ] شهرت يافته بود و دول متحدهء يونان همواره بر آن بودند ، تا دامنهء تسلط و اقتدار خود را بر آن بگسترانند . در شمال اين شهر « دماغه طلايى » كه يك لنگرگاه طبيعى بسيار عالى است در معبر باريك بين آسيا و اروپا قرار دارد . هفت تپه مانند هفت تپهء شهر رم ، در اين شهر ، مشرف بر تنگهء بوسفور است كه از درياى سياه تا درياى مرمره كشيده شده و از آنجا به هلسپونت « 2 » و از هلسپونت به مديترانه امتداد يافته و منظره‌اى بسيار طبيعى براى اين شهر بوجود آورده است . روم جديد يك مركز نظامى و تجارى عمده براى امپراطورى روم بود . اين شهر نه تنها از لحاظ سياسى و تجارتى و اقتصادى شهرت يافت بلكه از جهت مذهبى نيز به شهرت رسيد ؛ زيرا به دنبال اختلافات سياسى و بر اثر ايجاد شكاف بين دو پايتخت امپراتورى ، اختلافات مذهبى نيز پيش آمد و سرانجام مسيحيت را به دو قسمت خاورى و باخترى تقسيم كرد كه اين تقسيم براى هميشه محفوظ ماند . امپراطورى روم شرقى مخصوصا از آن لحاظ كه وارث تمدن كهن روم بود ، اعتبار و نفوذ بسيار داشت . روم شرقى هم قوانين روم را حفظ كرد و هم مجموعهء قوانين نوينى ، توسط امپراتور ژوستنين به وجود آورد . و حتى مركز ادبيات و هنر و علم و گسترش زبان يونانى نيز شد . قسطنطنيه در برابر هجوم‌هاى فراوان اقوام مختلف پايدارى كرد و برپاى ايستاد در برابر حملات « آوارها » سال 627 . م و هجوم « ساراسن‌ها » [ 30 ] در سالهاى 673 تا 677 و نيز 718 و حملات بلغارها در 813 و 913 كاملا ايستادگى نمود . قسطنطنيه در چهارمين دورهء جنگهاى صليبى در سال 1204 به دست نيروهاى صليبى افتاد ، ولى يونانيان در سال 1261 يعنى پس از پنجاه و هفت سال آن را متصرف شدند . « تركان عثمانى يك بار در سال 1422 قصد تصرف قسطنطنيه كردند ولى موفق نشدند سرانجام سلطان محمد فاتح در سال 1453 اين شهر را تصرف و امپراتورى روم شرقى را منقرض ساخت . » « 3 »

--> ( 1 ) . Bizance ( 2 ) . Hellespont ( 3 ) . ويليام . دويت . حوادث بزرگ تاريخ . ترجمهء رضا امينى . ( تهران ، حافظ ، 1341 ) . ص 40 - 42